Lees ook:
donderdag 25 september 2014
vrijdag 19 september 2014
dinsdag 8 juli 2014
vrijdag 20 juni 2014
woensdag 14 mei 2014
donderdag 1 mei 2014
zondag 27 april 2014
donderdag 10 april 2014
dinsdag 1 april 2014
vrijdag 14 maart 2014
zaterdag 22 februari 2014
woensdag 22 januari 2014
donderdag 16 januari 2014
dinsdag 14 januari 2014
zondag 12 januari 2014
zaterdag 23 november 2013
donderdag 21 november 2013
donderdag 14 november 2013
woensdag 23 oktober 2013
vrijdag 21 september 2012

Democratie nog steeds verre droom in Turkije

Op 17 december vorig jaar werd Turkije opgeschrikt door een corruptieschandaal van ongekende omvang dat tot op heden als gevolg van steeds nieuwe onthullingen schokken teweeg brengt in de Turkse samenleving. Het Turkse publiek werd totaal overvallen door de affaire wat voor een groot gedeelte verklaard kan worden door de angst van de Turkse media om de heersende AKP-partij kritisch te volgen. Premier Erdogan gebruikt stelselmatig de “wet tegen het terrorisme” om hem onwelgevallige journalisten achter de tralies te krijgen wat als gevolg had dat Turkse media begonnen zelfcensuur toe te passen uit angst voor represailles.

Dat het corruptieschandaal afgelopen december toch aan het licht kwam kan daarom slechts verklaard worden door het feit dat Turkse rechters in samenwerking met Turkse politieofficieren deze affaire in het diepste geheim hadden voorbereid. Hiermee werd tevens de vijandigheid zichtbaar die er was ontstaan tussen de islamitische AKP-partij van premier Erdogan en de aanhangers van de sinds 1999 in de Verenigde Staten verblijvende Turkse geestelijke Fethullah Gülen. In 2002 sloot deze Gülen beweging een alliantie met de AKP-partij wat in belangrijke mate bijdroeg aan de verkiezingsoverwinning van de AKP-partij in dat jaar. De Gülen beweging en de AKP-partij hadden een gezamelijke vijand in de Kemalisten die het seculiere karakter van de Turkse republiek wilden handhaven. Traditioneel zag het Turkse leger zichzelf als de beschermer van de erfenis van Kemal Atatürk en zowel Fethullah Gülen als Tayyib Erdogan hadden aan den lijve ondervonden wat dit in de praktijk betekende. Erdogan werd toen hij nog burgemeester was van Istanboel gearresteerd en bracht een periode door in de gevangenis terwijl Fethullah Gülen dit wist te voorkomen door naar de Verenigde Staten te vluchten.

Nadat de AKP-partij in 2002 via parlementaire verkiezingen de macht had verkregen begonnen aanhangers van Fethullah Gülen de juridische sector, het politieapparaat en de Turkse veiligheidsdienst ( MIT) te inflitreren en rond 2006 voelden ze zich sterk genoeg om de aanval op het Turkse leger te openen. De Ergenekon affaire werd geënsceneerd die honderden generaals en officieren in gevangenissen deed belanden op de feitelijk nooit bewezen beschuldiging dat ze een “diepte staat” hadden geformeerd met de intentie een staatsgreep voor te bereiden tegen de islamitische AKP-partij. De invloed van de Turkse generaals op het politieke proces werd hiermee gebroken wat door de Europese Unie werd verwelkomd als een belangrijke stap voorwaarts richting een meer democratisch Turkije. In de visie van de AKP-partij en de Gülen beweging werd hierdoor echter eerder het belangrijkste obstakel weggenomen dat hun islamitische agenda voor Turkije in de weg stond.

Het ongeschreven verbond tussen de AKP-partij en de Gülen beweging was echter vooral gebaseerd geweest op hun gezamelijke streven om de macht van het Turkse leger te breken en nadat dit gerealiseerd was begon hun alliantie scheuren te vertonen. De bondgenoten van weleer begonnen elkaar te zien als concurrenten waarbij hun islamitische ideologische verschillen steeds duidelijker aan de oppervlakte kwamen. De Turkse AKP-partij predikt een vorm van politieke islam die dicht bij de Arabische Moslimbroeders staat terwijl de Gülen beweging een Turkse variant van de islam voorstaat die verankerd is in Turks nationalisme. De Gülen beweging was daarom fel gekant tegen de onderhandelingen die de AKP-partij was begonnen met de Turkse Koerden waarbij een sleutelrol was weggelegd voor de op het Imrali eiland geïnterneerde leider van de Koerdische PKK Abdullah Öcelan. Deze besprekingen zouden uiteindelijk leiden tot een wapenstilstand tussen de Turkse staat en de PKK. In de daaropvolgende maanden lekte echter uit dat de voorwaarden voor dit vredesverdrag waren uitgewerkt in Oslo waar geheime onderhandelingen hadden plaatsgevonden tussen de PKK en Hakan Fidan. Deze laatste behoorde tot de vertrouwelingen van premier Erdogan die Hakan Fidan mei 2010 benoemd had tot hoofd van de Turkse veiligheidsdienst ( MIT). Premier Erdogan had hem hierbij als opdracht meegegeven om deze MIT te zuiveren van Gülen aanhangers. Hakan Fidan begon op grote schaal Gülen aanhangers te verwijderen uit de MIT maar op 7 februari 2012 sloeg de Gülen beweging terug. Op deze dag vaardigden rechters die sympathiseerden met de Gülen beweging een arrestatiebevel uit tegen Hakan Fidan omdat hij in Oslo geheime besprekingen had gevoerd met de Koerdische PKK die in Turkije wordt beschouwd als een verboden terroristische organisatie. Erdogan moest persoonlijk ingrijpen om de arrestatie van zijn vertrouweling Hakan Fidan te voorkomen.

Het vorig jaar op 17 december losgebarstte corruptieschandaal vormt de laatste aflevering in dit verbeten conflict tussen de Gülen beweging en de AKP-partij. Deze affaire bleek gevaarlijk voor premier Erdogan omdat ze personen betrof die tot zijn kring van vertrouwelingen behoorden. Allereerst werden de zonen van minstens drie van zijn ministers gearresteerd omdat ze zich schuldig zouden hebben gemaakt aan fraude en het aannemen van steekpenningen. Nog opmerkelijker was echter de arrestatie van Suleyman Aslan die directeur was van de Turkse Halk bank. Deze bank vormde het spil in een netwerk dat Iran met medeweten van de Turkse autoriteiten had gebruikt om de economische sancties te omzeilen. Premier Erdogan reageerde furieus en sprak wederom in duistere woorden over een sinistere “diepte staat” waarmee hij echter dit keer niet het Turkse leger maar de Gülen beweging bedoelde. In plaats van het corruptieschandaal tot op de bodem uit te zoeken en daarmee te bewijzen dat Turkije inderdaad een democratische rechtstaat was koos Erdogan ervoor om tientallen rechters en honderden politieofficieren die bij het onderzoek betrokken waren uit hun functies te ontheffen. Fethullah Gülen reageerde vanuit de Verenigde Staten smalend dat “Erdogan niet de dief vervolgde maar degenen die de dief betrapt hadden”.

Premier Erdogan heeft waarschijnlijk gelijk wanneer hij vermoedt dat de Gülen beweging hierbij niet gedreven wordt door het nobele streven om corruptie te bestrijden maar eerder tracht om zijn AKP-partij en hém persoonlijk zoveel mogelijk te schaden. Komende zomer vinden er in Turkije presidentsverkiezingen plaats en het is geen geheim dat premier Erdogan zich hiervoor kandidaat wil stellen. Sinds 2002 is hij driemaal premier geweest en dat is de maximale periode die de Turkse grondwet toestaat. Erdogan heeft daarom zijn zinnen gezet op het presidetschap wat hem echter in conflict bracht met de huidige president Gül die heeft laten doorschemeren eventueel een tweede termijn te ambiëren.

De Turkse islamisten scène blijkt in rep en roer. Aanhangers van de Gülen beweging en de AKP-partij staan elkaar naar het leven terwijl binnen de AKP-partij een richtingenstrijd is losgebarsten tussen aanhangers van premier Erdogan en president Gül. Het Turkse leger zou weleens de lachende derde kunnen zijn. Nadat Erdogan de Gülen beweging ervan beschuldigd had een “diepte staat” te vormen liet een naaste medewerker van de premier weten dat diezelfde diepte staat verantwoordelijk was voor de onterechte veroordeling van een aantal Turkse generaals en officieren. De Turkse legerleiding reageerde prompt en eiste dat de rechtzaken tegen deze in de Ergenekon affaire veroordeelde militairen heropend zouden worden. Premier Erdogan heeft reeds aangegeven niet afkerig te staan tegenover dit voorstel omdat de generaals blijkbaar plotseling niet meer worden gezien als gevaarlijke samenzweerders maar net als hemzelf onschuldige slachtoffers zijn van de “diepte staat”. Ondertussen kijkt Europa verbijsterd toe en zwijgt.

comments powered by Disqus