Misschien herinnert u zich nog wel de ondergang van Barings Bank in 1995. Wat ik zelf me zeker nog herinner was mijn eigen reactie 'Hoe is dat in hemelsnaam mogelijk?'. Jaren later zag ik een interview met Mr. Leeson, na zijn ontslag uit de gevangenis van Singapore, dat mij de schellen voor de ogen deed wegvallen.

Ik heb het al eens eerder gezegd: ik hou ervan als er een interview wordt afgenomen in een ontspannen sfeer met een goede interviewer, die iemand helemaal laat uitspreken en hem niet steeds in de rede valt. Nou, dat interview dat ik toen zag was er dus zo een en ik zal trachten het deels te reconstrueren.

Het gaat hier dan m.n. om de vraag 'Hoe heeft dit kunnen gebeuren'.

Eerst het verhaal van Mr. Leeson zelf over het psychologische aspect van deze zaak. Hij begon, zoals hij verklaarde, als kleine trader met kleine bedragen bij Barings bank, waar hij al snel doorgroeide tot manager van een nieuw op te zetten future's markt, die handelde op de Nikkei Index. Zoals hij opmerkte bezorgde hem dat slapeloze nachten als het tegenzat. In het begin ging het om bedragen van slechts 10.000'en. Maar het geluk was aan zijn zijde en hij kon medetraders in de markt makkelijk op het verkeerde been zetten en genereerde grote winsten voor Barings. Maar, zo gaat hij verder, dit was niet genoeg en dit verhaal herhaalde zich, echter nu met 100.000'en. Weer de slapeloze nachten, weer het geluk dat hem toelachte, mede door zijn slimme manier van handelen.

U raadt het al, het ging naar miljoenen en vervolgens zelfs tot 1 miljard. Toen sloeg het noodlot toe, want de partijen die altijd zijn spelletje meespeelden, kregen in de gaten hoe hij dit deed, lieten hem vallen als een baksteen en deden hem uiteindelijk de das om. En hij belandde in een gevangenis in Singapore.

Vanuit het Barings Bank controle centrum in London, zag men alleen de steeds grotere winsten, die door Leeson gegenereerd werden en vond het allemaal prachtig. Uiteindelijk werd iedereen die bij Leeson's handel en wandel betrokken was er ook beter van in financieel opzicht door de bonussen die verstrekt werden. Dit leidde er toe dat de controle verslapte, niet zozeer omdat die er niet was, maar door het feit dat men het spel wat gespeeld werd eigenlijk niet zo goed begreep. En als men de zaken van Leeson al niet goed begreep, dan had hij toch inmiddels wel bewezen, dat het iedere keer tot weer goed afliep. Dat daar de beruchte rekening 88888 was, waar Leeson zijn verliezen verborg, werd dan ook waarschijnlijk afgedaan met: Oh die is van Leeson, dat komt wel weer goed.

Wat mij persoonlijk aan dit geheel stoort is dat Leeson terecht de gevangenis inging, maar zijn superieuren, de mensen die het al helemaal niet begrepen en hem toch alle faciliteiten verstrekt hebben om dit spel te spelen en alleen maar uitwaren op hun eigen winstbejag, niet. In feite hadden deze mensen helemaal niet op die plaatsen mogen zitten. Terwijl als ze maar een klein beetje van hun beperkte verstand gebruikt zouden hebben, zij zouden hebben gezien dat dit niet kan, of op zijn minst dat deze posities heel veel risico met zich brachten. Zij zijn de verantwoordelijken, zij hebben dit spel mogelijk gemaakt, zij hebben niets verloren, integendeel zelfs.

Wat is nu de les geweest of 'wat hebben we hiervan geleerd' zoals ik zo vaak in de media en politiek hoor. Een arrogante opstelling overigens, want het impliceert dat we er iets geleerd zouden moeten hebben, maar niets is minder waar. Het is slechts de schijn ophouden van: we begrepen er toen niets van en nu nog steeds niet. Maar deze zin verkoopt goed, terwijl de lezers, luisteraars en kijkers werkelijk weer eens op het verkeerde been gezet worden met de gedachte van: maar nu gaat het dus veranderen. Niet dus.

Als voorbeeld hiervan zou ik dit graag eens projecteren op de huidige situatie in de financiële wereld. En laten we ons maar beperken op de situatie in Europa. Eerst spraken we miljoenen, toen van miljarden, weer wat later van biljoenen en nu komen binnenkort zelfs de biljarden om de hoek kijken. (In het engels is dit dus millions, billions, trillions.) Wat is het verschil met Leeson, want dat zou er toch ook moeten zijn, zou je zo denken? Wel, dat verschil is overduidelijk. Daar waar Leeson nog slapeloze nachten had en dus ondanks alles toch nog blijk gaf van een geweten te hebben en het besef had van de risico's die hij liep, hebben onze politici en bankiers dat helemaal niet. Maar ik vrees dat ik u daar niets nieuws mee vertel.

Een fors aantal inwoners van Europa, m.n. in de noordelijke landen, zien de bui al lang hangen. De Scandinavische landen en Engeland doen al niet mee in de Euro en de overige noordelijke landen beginnen hoe langer hoe meer hun bedenkingen tegen de Euro te krijgen. Vreemd? Nee eigenlijk niet, want waar en wanneer hebben we dit al eens eerder gezien? De Noordelijken tegen de Zuidelijken? Klinkt bekend, nietwaar?

Maar voorlopig zijn het nog de politici en bankiers, die net als Leeson's superieuren reageren in de trant van: het komt allemaal wel weer goed, want het systeem is onfeilbaar. Net eigenlijk als in Amerika waar iedereen riep na Bush, wij willen verandering. Wel dat hebben ze gekregen: meer van hetzelfde dus, want het systeem blijkt tot op dit moment inderdaad nog steeds onfeilbaar. Ik vraag me wel eens af of dit nu is wat we verdienen. Waarschijnlijk wel!