Een van mijn favoriete analisten is J.R.Nyquist. Onlangs verscheen er van zijn hand het navolgende stuk onder bovengenoemde titel.

De kapitalistische wereld lijdt onder een serie van financiële crises.

  • Vele landen zitten tot over hun oren in de schuld, de Verenigde Staten inbegrepen
  • Valuta’s verliezen hun waarde
  • Grote bedrijven gaan failliet of vechten om te overleven
  • Het Europese financiële systeem staat zwaar onder druk en vele experts denken dat het ergste nog moet komen

Politiek Europa en Amerika is niet in staat gebleken de crisis het hoofd te bieden. Het huidige beleid lijkt een serie van vertragende acties te zijn en als we terugkijken op het 1e decennium van deze eeuw kunnen we ons de vraag stellen of deze economische problemen nu voortkomen uit een moreel of een cultureel falen.

Bijna iedereen die 50 jaar of ouder is realiseert zich dat de maatschappij zich de laatste 50 jaar drastisch veranderd heeft, vooral in sociaal opzicht. En hoewel de technologie zich geweldig heeft ontwikkeld, is dit nog minste van alle veranderingen. Meer nog heeft onze fundamentele levenshouding een totale revolutie ondergaan. Het opkomend Narcisme toont aan dat we in een Tijdperk van Rechten leven. Hierbij grijpt Nyquist terug op een boek van de wetenschappers Twenge en Campbell, The Narcissism Epidemic. Hun visie op Narcisme zegt dat dat een heel positieve en zelf overschattende blik op zichzelf is. Narcisten geloven dat zij beter zijn dan anderen, tonen een gebrek aan emotionele warmte en liefhebbende relaties, zoeken constant de voorgrond en verafgoden materiële welvaart en uiterlijke verschijning.

Narcisme blijkt eigenlijk niets nieuws te zijn. In het antieke Griekenland was dit heel al sterk aanwezig in de 2e eeuw voor Christus. Toentertijd wilden de mensen van hun leven genieten en niet de verantwoordelijkheid op zich nemen van het grootbrengen van kinderen. De historicus Polybius verhaalt ons van grote kindersterfte, waardoor de steden op termijn mensen tekort kwamen. Dit zette op zijn beurt een tekort aan productiviteit in gang. Dit kwaad kwam snel over ons, vertelt hij, en eigenlijk zonder dat het opviel. Het gevolg van deze perverse passie voor uiterlijk vertoon, geld en de verlokkingen die het leven te bieden had, maakte dat de mensen of niet trouwden, of als ze dit wel deden, weigerden al hun jonge kinderen op te voeden. Hooguit een paar uit het grote aantal kinderen dat ze hadden. De rest moest maar zien te overleven.

Klinkt dat niet bekend in de oren? Valt de overeenkomst zoals beschreven door Twenge en Campbell, met de nadruk op materiële welvaart en uiterlijke verschijning, en Polybius’ beschrijving van de perverse passie voor uiterlijk vertoon, geld en de verlokkingen van het leven, niet op? Wat waren nu de oorzaken van deze narcistische epidemie in het antieke Griekenland? Was dat het hedonisme zoals de filosofen dat brachten? Of was het misschien een verkeerde opvoeding? Van Polybius weten we dat de Grieken uit die tijd niet langer in straffen van de goden geloofden. Daarom waren de Griekse ambtenaren ook niet langer eerlijk en integer. Publieke fondsen werden regelmatig verduisterd of gewoon geplunderd. Het volk zocht niet langer goddelijke bescherming of goedheid. Alles wat er overbleef was een zekere vorm van zelfbevrediging. Door deze epidemie werd Griekenland economisch en militair verwoest over een periode van slechts 60 jaar. Amerika kan ditzelfde pad wel eens opgaan.

De Verenigde Staten lijden momenteel aan deze narcistische epidemie, schreven Twenge en Campbell. En een juist begrip van deze epidemie is nodig, omdat zijn gevolgen op langere termijn destructief zullen zijn voor de maatschappij. Narcisme is een psycho-culturele aandoening die het hart van onze huidige financiële crisis raakt. Want, wat is onze verschulding anders dan een indicatie van ons gevoel van het recht hebben op materiële en immateriële zaken, zonder ons echt zorgen te maken over toekomstige terugbetalingen. Een van de meest in het oog springende symptomen van Narcisme met betrekking tot de financiële markten is zijn totale zelfoverschatting. De hypotheken bubbel die tot de financiële crisis van 2008 leidde, was voor een deel te wijten aan de narcistische zelfoverschatting van huizenkopers, die volgens henzelf het recht hadden te dure woningen aan te schaffen en de hebzuchtige kapitaalverschaffers, die grote risico’s wilden lopen met geld van anderen.

Bestaat er een middel tegen Amerika’s narcisme? De geschiedenis geeft aan dat narcisme niet lang kan blijven bestaan en dat zo’n cultuur onherroepelijk tot vernietiging moet leiden. Uit deze analyse kunnen we afleiden dat eigenlijk alleen een catastrofe een eind kan maken aan een dergelijke periode, waarbij de weg wordt vrijgemaakt voor iets nieuws – hetzij door een gewelddadige revolutie, hetzij door onderwerping aan vreemde machten. Dit is geen prettig vooruitzicht, hoewel het gestoeld is op geschiedenis en wetenschap.

Natuurlijk is dit bovenstaande niet alleen toepasbaar op de Verenigde Staten. Het stuk geschiedenis van Polybius over Griekenland uit de 2e eeuw voor Christus geeft al aan, dat 22 eeuwen later de Grieken niet echt iets geleerd hebben en dezelfde fouten weer opnieuw maken. Dat ze hierbij heel Europa meeslepen, is slechts gedeeltelijk hun schuld. Europa heeft hen per slot van rekening bijna een decennium zijn gang laten gaan, zonder ingrijpen.

Voor wat Nederland betreft is het deel over hypotheken zeer toepasselijk. Voornamelijk in de hand gewerkt door subsidies, nieuwe hypotheekvormen, hypotheekrente aftrek en lage rente.

In de derivatenwereld vinden we de totale zelfoverschatting ook en denken we dat we slimmer dan de anderen. Dit laat zich al regelmatig zien in vormen van manipulatie, culminerend in regelrechte diefstal van gelden en bezittingen, zoals nu bij MFG het geval schijnt te zijn.

Bron: financialsense.com