Door de geschiedenis heen kennen wij het Rusland binnen de Sovjet-Unie van de 20ste eeuw als een communistisch land. Aan het einde van deze eeuw, in 1990 om precies te zijn, wanneer Boris Jeltsin het presidentschap van de Sovjet-Unie overnam van Michail Gorbatsjov, maakte het land de omschakeling naar het westerse kapitalisme. Deze overgang leidde voor een grote terugval van het Russische sociaaleconomische systeem. In tegenstelling tot vele andere voorvallen van hyperinflatie was dit voorval dus geen directe oorzaak van oorlog.

Sinds Gorbatsjov aan de macht was gekomen in 1985 had hij al veel vernieuwingen en hervormingen doorgevoerd in het toenmalige Sovjet-Unie. Hij wilde economisch en politiek een systeem creëren dat internationaal meer mogelijkheden had dan het toenmalige communistische systeem. Deze ideeën werden natuurlijk, vooral door de oudere politici en invloedrijke Russen niet welkom ontvangen. Gorbatsjov en Jeltsin wilde deze personen, waaronder ook de vicepresident Janajev en Krjoetsjkov, hoofd van de KGB, uit hun positie stellen. De KGB kwam door spionage achter deze plannen en de samenzweerders vonden dat het tijd was om in te grijpen.

Estland, Letland, Litouwen en Georgië hadden zich inmiddels al onafhankelijk verklaard van de Sovjet-Unie en op 18 augustus 1991 zou er een verdrag getekend worden dat deze republieken meer vrijheid en zelfstandigheid zou geven. Dit verdrag zou getekend worden in één van Gorbatsjov zijn buitenhuizen, ofwel een ‘datjsa’, zoals ze dat in Rusland noemen. De KGB had alle telefoonlijnen naar het huisje afgesloten en gewapende agenten rond het huisje gestationeerd met de opdracht niemand toe te laten. Men wilde Gorbatsjov dwingen de ‘staat van alarm’ af te roepen en vervolgens af te treden voor vicepresident Janajev. Janajev zelf tekende dit verdrag omdat Gorbatsjov hier te ziek voor zou zijn. De samenzweerders riepen de noodtoestand uit. Zo kregen alle niet-communistische kranten een publicatie verbod opgelegd. Tanks rukte op naar Moskou en bezette daar het Russische parlementsgebouw.

De samenzweerders waren van plan om president Boris Jeltsin, op dat moment op staatsbezoek in Kazachstan, gevangen te nemen bij terugkomst. Dit plan mislukte echter, en hij wist de volgende dag het Russische parlementsgebouw te bereiken.

Daar aangekomen klom hij op een tank en sprak in het bijzijn van de wereldpers het Russische volk toe. Hij vertelde dat er een onwettige coup werd gepleegd en riep het leger op niet deel te nemen aan de coup. Het leger wilde het volk verder niet aanvallen en het tankbataljon dat het parlementsgebouw bezette, onder leiding van Majoor Evdokimov verklaarde zich loyaal aan Jeltsin en de coup mislukte. De samenzweerders werden stuk voor stuk gearresteerd en Jeltsin kwam er uit als de held van de dag.
 

Gevolgen

Na de mislukte coup hield Gorbatsjov het voor gezien en alle resterende republieken verklaarde zich onafhankelijk van de Sovjet-Unie. Deze hield hierbij in december 1991 op met bestaan.

Er waren op economisch gebied hervormingen noodzakelijk. Als eerste werden de vaste prijzen vrijgegeven. Winkeliers konden nu concurreren door de prijzen te verlagen en de prijzen verhogen bij inflatie. Resultaat was echter dat in januari 1992 de prijzen al direct werden verdubbeld. Ook werden subsidies afgeschaft, nieuwe belastingen geïntroduceerd en een vaste wisselkoers voor de Roebel ingevoerd. Halverwege dat jaar werden Roebels ook vrij inwisselbaar voor buitenlandse valuta. De geldhoeveelheid nam echter flink toe en wisselkoers kon niet meer in balans gehouden worden. De 144 Roebel die je halverwege 1992 kon krijgen voor één Dollar, waren een stuk minder waard geworden. 3 jaar later moest je 5000 Roebel neerleggen om een Dollar te kopen.

Als ex-communistisch land waren alle bedrijven in de handen van de overheid. Om de privatisering op gang te brengen kreeg elke burger een obligatie in ter waarde van 10.000 Roebel in een willekeurig bedrijf. De rest van de industriële bezittingen besloot de overheid te verkopen. Dit ging echter gepaard met veel corruptie waaronder vooral de Russische maffia grootschalig van profiteerde. Financiële profiteurs van deze situatie worden ook wel ‘oligarchen’ genoemd.
Van het Communisme naar het Kapitalisme bracht Rusland dus alleen maar van de regen naar de drup. Het BBP kromp tot 1997 met 42% en het gemiddelde koopkracht van de Rus daalde naar slechts 1/3 van de koopkracht die men had in de Sovjet tijd. (Dit is ongeveer tweemaal het Russisch minimum loon).

Na 1997 is de situatie gestabiliseerd en kent men een gezonde economische groei. Dit was hoofdzakelijk te danken aan de devaluatie van de Roebel en de stijging van de olieprijzen. Door de grote consumptie en de grote hoeveelheid export in energie naar het buitenland vergaat het de Russen economisch steeds beter. Onzekerheid in het politieke en justitiële systeem zorgt ervoor dat nog veel kapitaal het land ontvlucht of vermijd en zo loopt Rusland nog veel meer handel economische groei mis. De Wereldhandelsorganisatie probeert hier verbetering in te brengen door meer te investeren in kleine en middelgrote bedrijven, om zo de macht van de oligarchen niet in de hand te spelen. De huidige president Poetin heeft ondertussen al ingegrepen door verschillende nationalisaties in te voeren.

Het is te hopen voor de Russen dat er een goede balans word gevonden in de machtsverdelingen.

Bronnen:
www.blablabla.nl
www.cnn.com
www.wikipedia.nl ea.