De diplomatieke stilte rond Poetin breekt, terwijl Europa dreigt toe te kijken bij onderhandelingen over zijn eigen veiligheid. De Finse president Alexander Stubb en de Noorse premier Jonas Gahr Støre hebben dinsdag zeldzaam telefonisch contact gehad met de Russische president, na jaren zonder rechtstreeks overleg te midden van de oorlog in Oekraïne. Volgens de berichtgeving kwam het initiatief uit Finland en Noorwegen, niet uit Moskou. Later spraken de twee leiders ook met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. De inzet reikt verder dan een heropende telefoonlijn: Washington en Moskou zoeken toenadering, en Europese leiders proberen invloed te houden op een mogelijk vredesakkoord.

AI-illustratie

Moskou gebruikte het contact onmiddellijk om zijn voorwaarden scherp neer te zetten. Een rechtvaardige en duurzame vrede is volgens het Kremlin alleen mogelijk wanneer de belangen die Rusland als legitiem beschouwt, volledig en onvoorwaardelijk worden meegewogen. Ook beschuldigde het Kremlin EU- en NAVO-landen ervan met hun confronterende beleid de vijandelijkheden te verlengen. Dat zijn Russische standpunten, geen vastgestelde conclusies. De boodschap laat wel zien hoe Moskou het diplomatieke speelveld wil afbakenen: Russische veiligheidseisen moeten centraal staan. Of die eisen verenigbaar zijn met een voor Oekraïne aanvaardbare regeling, blijkt niet uit de beschreven contacten.

Het concrete mikpunt van de gesprekken ligt in Abu Dhabi. Volgens het kantoor van Stubb draaide een belangrijk deel van het overleg om de voorbereiding van technische besprekingen tussen de Verenigde Staten, Rusland en Oekraïne, voorzien voor begin november. Eerder had het Kremlin na een ontmoeting tussen Poetin en de Amerikaanse gezant Steve Witkoff in Sint-Petersburg gesproken over een mogelijke hervatting rond 10 november. Rusland zou daar in beginsel toe bereid zijn, met een veiligheidsstelsel voor Rusland en Oekraïne als hoofdonderwerp. Een bereidverklaring is echter nog geen akkoord. De bron noemt geen overeengekomen uitkomst en biedt evenmin zekerheid dat de geplande gesprekken daadwerkelijk resultaat opleveren.

Voor Finland en Noorwegen is afstand houden intussen geen comfortabele optie. Het Finse presidentiële kantoor noemde het gesprek openhartig en inhoudelijk en benadrukte dat beide landen aan Rusland grenzen: de afloop van deze oorlog raakt hun veiligheid én die van Europa rechtstreeks. Volgens de Russische zender RT verklaarden de leiders uitsluitend namens hun eigen landen te spreken, niet namens Europa. Het contact zou bovendien met Oekraïne zijn afgestemd om voorafgaand aan Abu Dhabi het Oekraïense standpunt over te brengen; hun steun aan Kyiv blijft volgens die verklaring overeind. Daar ligt de spanning: rechtstreeks praten met Moskou zonder Oekraïne te passeren, terwijl Washington Zelensky onder druk zet om compromissen te sluiten. De telefoonlijn is open, maar over wie de voorwaarden van vrede bepaalt, is de strijd allerminst beslecht.