Boven het Oekraïense slagveld draait een machtsstrijd om satellieten, en Vladimir Poetin zet Elon Musk nadrukkelijk in de schijnwerpers. De Russische president noemde hem woensdag „een echt genie” en verklaarde dat Moskou „nauw contact” onderhoudt met Amerikaanse partners, onder wie Musk. Het doel is volgens Poetin te voorkomen dat partijen elkaar in een baan om de aarde hinderen. Die uitspraak komt op een beladen moment: Oekraïne meldde enkele dagen eerder dat snelheidsbeperkingen op satellietverbindingen, die zijn onderscheppingsdrones hadden gehinderd, waren opgeheven. Poetins woorden bevestigen op zichzelf geen afspraak met Musk; ze maken vooral zichtbaar hoe ruimtevaart, commerciële infrastructuur en oorlogspolitiek in elkaar grijpen.

AI-illustratie

De lof klonk tijdens een tentoonstelling bij de Rusland-Afrika-top in Moskou, waar minister van Digitale Ontwikkeling Maksut Sjadajev het Russische Starlink-alternatief Rassvet presenteerde, meldde Reuters. Maar achter het vertoon gaapt een enorme achterstand. Volgens Sjadajev heeft Rusland ruim dertig satellieten gelanceerd, tegenover meer dan vijfduizend werkende Starlink-satellieten. De onafhankelijke volger Orbital Radar schat de SpaceX-vloot zelfs op bijna tienduizend. Die verschillende tellingen veranderen niets aan het grote contrast: Rusland staat met Rassvet nog aan het begin. Poetin erkende dat ook en omschreef het project als een eerste stap die Rusland zelfstandig had gezet.

Voor Oekraïne is satelliettoegang ondertussen geen prestigeproject, maar een operationeel knelpunt. Vanaf 14 oktober golden beperkingen voor commerciële Starlink- en militaire Starshield-terminals. Snel bewegende apparatuur kreeg een limiet van ongeveer 160 kilometer per uur, wat de onderscheppingsdrones hinderde die Kyiv inzet tegen Russische Shahed-munitie met straalaandrijving. President Volodymyr Zelensky verklaarde op 24 oktober dat de dienstverlening weer de snelheden bood die het leger nodig heeft. De verantwoordelijkheid voor de beperkingen blijft omstreden. Musk noch de regering-Trump heeft die op zich genomen. Trump wilde berichten niet bevestigen dat hij Musk had gebeld om de limieten te laten opheffen.

Musk stelde op X dat Oekraïne de gebruiksvoorwaarden van Starlink had geschonden door het systeem voor offensieve droneaanvallen te gebruiken en dat een „maas in de regels” was gesloten. Oekraïense functionarissen hadden eerder geklaagd dat beperkingen bleven bestaan ondanks uitspraken van Trump. Zelensky zei zich door beide mannen verraden te voelen en verklaarde dinsdag dat burgers waren omgekomen terwijl diensten waren uitgeschakeld. Dat zijn uitspraken van de Oekraïense president; de bron onderbouwt daarmee niet zelfstandig de precieze omstandigheden of verantwoordelijkheid. De politieke spanning is niettemin scherp: toegang tot particuliere satellietnetwerken raakt rechtstreeks aan de militaire mogelijkheden van een land in oorlog.

Ook buiten Starlink schuurt het in de ruimte. Amerikaanse diplomaten beschuldigden een Russische militaire satelliet van „opzettelijk roekeloos” gedrag nabij een Amerikaans geregistreerde, door een Fins bedrijf geëxploiteerde radarsatelliet die inlichtingen aan Oekraïne levert. Rusland noemde die beschuldiging „absurd”. Poetins bewondering voor Musk is niet nieuw; zijn openbare verklaring over contacten rond satellietverkeer voegt wel een gevoelig element toe. Moskou bouwt aan een eigen netwerk, Oekraïne probeert cruciale verbindingen bruikbaar te houden en Musk staat met zijn veel grotere satellietvloot midden in dat geopolitieke spanningsveld.