Het proces van schuldafbouw in de Westerse wereld is sinds 2008 aan de gang. Het zal een langzaam en pijnlijk proces worden waarin Europa de dans leidt (of lijdt). We kijken even hoe ver enkele landen staan. De laatste 2,5 jaar is de schuldratio van de 10 grootste ontwikkelde landen nog gestegen. Huishoud- en bedrijfsschuld is gedaald. De geschiedenis herhaalt zich waarin overheden later hun schulden afbetalen om de economie te ondersteunen.

 
Afbeelding 1.1: Deleveraging 1990 - 2011 Q2 (klik voor vergroting)

Amerika
Sinds eind 2008 zijn de private schulden allemaal gedaald ten opzicht van het bbp. De financiële sector bouwde de schulden af van $ 8 biljoen naar $ 6,1 biljoen en staat ten opzichte van het bbp op hetzelfde niveau als in 2000. Niet-financiële bedrijven verminderde hun schuldenberg en gezinnen bouwde de schulden af met $ 584 miljard of 15 %. 2/3e van de huishoudschuld komt door gedwongen verkopen van huizen doordat men de hypothecaire lening niet meer kon aflossen.

 
Afbeelding 1.2: US household debt (Klik voor vergroting)

Tegenover dit alles staat natuurlijk de fel gestegen overheidsschuld. De volgende fase in de schuldafbouw van Amerika zal dan ook de afbouw zijn van de overheidsschuld.

Verenigd Koninkrijk
In het Verenigd Koninkrijk zien we een totaal ander beeld. Hier is de huishoudschuld lichtjes gestegen ten opzichte van 2008. Het VK kampt ook vooral met een met schulden overladen financiële sector. Britse banken staan massaal garant voor het niet terugbetalen van hypothecaire leningen waardoor er minder gedwongen verkopen zijn van huizen.

2/3e van de Britse leningen bestaan uit variabele rentevoeten. Dit zal voor de nodige problemen zorgen als de rentevoeten beginnen te stijgen.

Spanje
Spanje heeft bij de invoering van de euro een vastgoedboom gekend. Er werden meer dan 5 miljoen huizen gebouwd in een periode waarin het aantal huishoudens steeg met 2,5 miljoen. Door de grote vastgoedsector heeft het bedrijfsleven dan ook een hoge schuldengraad. Ook de schuldengraad van de niet-financiële bedrijven ligt 20 % hoger dan in Frankrijk en 3 keer hoger dan in Duitsland.

De totale schuld steeg van 337 % in 2008 naar 363 % midden 2011 vooral door de stijging van de overheidsschuld. De huishoudens hebben hun schulden met een kleine 6 % afgebouwd.

De lange weg
Er zijn 3 episodes waarmee de schuldafbouw vergeleken kan worden: Finland en Zweden in de jaren 1990 en Zuid-Korea na de financiële crisis in 1997. Deze 3 landen hadden een vastgoedcrisis waarna de economie in een diepe recessie belande. De schuldafbouw duurde gemiddeld 5 tot 7 jaar waarin eerst de private sector zijn schulden afbetaalde.

Eerst moet men de financiële sector stabiliseren. De schuldafbouw in de Financiële sector begon nog maar in 2009 waar Amerika al verder staat dan Europa. Ten tweede moeten er economische hervormingen doorgevoerd worden om de economie terug competitief te maken. Ten derde moet de export versterkt worden om inkomsten te genereren waarmee de schulden terugbetaald kunnen worden. Ten vierde moeten investeringen gestimuleerd worden. En ten vijfde moet de vastgoedsector gestabiliseerd worden.

Ieder land zal zijn eigen accenten moeten leggen naargelang de eigen situatie. Het staat wel vast dat we nog maar juist begonnen zijn in het lange proces van schuldafbouw. Wat ook vast staat is dat het ooit terug beter zal gaan.


Afbeelding 1.3: Deleveraging (Klik voor vergroting)